3. OPAKOWANIA ŻYWNOŚCI WYGODNEJ

Żywność wygodna to produkty spożywcze o wysokim stopniu przetworzenia, specjalnych właściwościach odżywczych, odpowiednio zapakowane i utrwalone. Znajdują się wśród nich produkty gotowe do spożycia bezpośrednio po rozmrożeniu lub podgrzaniu, np. w kuchence mikrofalowej (mrożone przekąski, dania poddane wstępnej obróbce termicznej, frytki, pizza).

Zmiana zwyczajów żywieniowych społeczeństwa przyczyniła się do rozwoju systemów typu „food on the go", czyli w dowolnym tłumaczeniu „najeść się po drodze". Oznacza to wzrost zapotrzebowania na odpowiednio porcjowane i zapakowane, lekkie i odżywcze dania gotowe [Cichoń 2000].

Postępujący rozwój społeczno-gospodarczy, czynniki natury demograficznej, socjalnej, kulturowej czy rynkowej, a takżenowe wzorce konsumpcyjne i stale rosnące tempo życia, powodują sukcesywny wzrost popularności żywności „wygodnej" – gotowych do spożycia dań oraz przekąsek do łatwego i szybkiego przygotowania w kuchenkach mikrofalowych [Czerniawski i in.1998].

Materiał opakowaniowy dla tego rodzaju żywności powinien spełniać ogólne wymagania dotyczące pakowania produktów spożywczych, jednak technologia mikrofalowa narzuca dodatkowe wymagania:

- odpowiednią odporność termiczną,

- odpowiednie właściwości dielektryczne,

- bezpieczeństwo i łatwość użycia [Kubera 1998].

Omawiane wcześniej opakowania aktywne są intensywnie wykorzystywane w pakowaniu produktów odgrzewanych mikrofalowo.Szczególnie przydatne jest użycie folii aktywnych półproduktów i produktów gotowych. Żywność odgrzewaną w kuchenkach mikrofalowych, pakuje się w materiały wyposażone w specjalne susceptory, óre przy podgrzewaniu przechwytują część energii mikrofalowej i zamieniają ją na ciepło. Dzięki temu produkt pozostaje apetycznie chrupiący, a w miejscu bezpośredniego kontaktu z folią produkt brązowieje. Powszechnie stosuje się laminat metalizowanego PET i celofanu.

Wszystkie susceptory możemy podzielić na trzy grupy:

I. cienkie powłoki metaliczne naniesione na materiał opakowaniowy, np. metalizowana folia PET/papier,

II. sproszkowane lub płatkowane substancje zawieszone w odpowiednim nośniku organicznym i naniesione na podłoże, np. substancje ferromagnetyczne na foliach PET lub kartonie,

III. chemoreceptory, np. uwodnione sole niektórych metali (bromki, chlorki wapnia i litu, chlorek magnezu) [Korzeniowski 2004].

Produkty zamrożone, a następnie odgrzewane w kuchenkach mikrofalowych najczęściej pakowane są na tacki wykonane z różnych materiałów,  tu należy polipropylen, który spełnia wszystkie wymagania i jest doskonałym materiałem opakowaniowym żywności. Polipropylen przepuszcza promieniowanie mikrofalowe, ponadto z powodu jego dużej wytrzymałości na temperaturę, powstające w czasie ogrzewania ciepło nie powoduje odkształceń tacki. Poza tym charakteryzuje sięniskim współczynnikiem przewodzenia ciepła. Wykorzystuje się również tacki poliestrowe z warstwą PET, jednak ze względów ekonomicznych zastępuje się je tackami poliestrowymi z pokryciem PE-HD. Jeszcze bardziej ekonomiczne są opakowania z PP z warstwą PET-C. Ich zaletą jest możliwość stosowania nie tylko w kuchenkach mikrofalowych, ale także w piekarnikach, podczas gdy wysokobarierowe opakowania z EVOH lub PVDC używane są tylko w kuchenkach mikrofalowych, ze względu na tendencję mięknięcia w piekarniku. Metalizowaną folia PET-C jest folią susceptorową, dzięki czemu możliwe jest zbrązowienie skórki produktu ogrzewanego w kuchence mikrofalowej [Korzeniowski 2004].

Dla żywności zamrożonej, a następnie ogrzewanej mikrofalowo, wprowadzono nowe typy opakowań, tzn. zawierające od pięciu do ośmiu oddzielnych gniazd.

Tacki wielogniazdowe są do pakowania gotowych posiłków, składających się z pierwszego dania, dania głównego i deseru. Są to opakowania zbiorcze, czyli „multipaki", stanowiące ważny element amerykańskiej kultury żywieniowej i wkrótce zdobędą popularność także w Polsce. Tacki tego typu wykonywane są przede wszystkim z kartonu powlekanego PET, z tworzyw sztucznych czy folii aluminiowej [www.opakowania.com.pl].

W przypadku produktów mrożonych lub chłodzonych i poddawanych obróbce mikrofalowej najczęściej stosowane są opakowania z tworzyw sztucznych dużej odporności termicznej (laminaty PP, PE, PS, PET). W tym celu wykorzystywana jest także tektura, która jest znacznie tańsza od tworzyw sztucznych, ma dobrą stabilność termiczną i jest dobrze przepuszczalna dla mikrofal. Jest ona materiałem uniwersalnym stosowanym w kuchenkach mikrofalowych, piecykach gazowych czy elektrycznych. Najczęściej spotykana jest tektura powlekana tworzywami sztucznymi, lepszych właściwościach barierowych. Wadą tektury jest mała stabilność wymiarów, brak odpowiedniej sztywności tacek [Czerniawski i in. 1998].

Zastosowanie folii aluminiowej do pakowania i odgrzewania żywności przechowywanej w niskich temperaturach jest mało przydatne, gdyż odbija ona promieniowanie mikrofalowe. Jednak jest idealnym materiałem opakowaniowym w konwencjonalnych piecykach wysokotemperaturowych. Folia Al z powłoką polipropylenową używana jest do pakowania wyrobów, które przed spożycie są podgrzewane w opakowaniu, w piecykach konwencjonalnych. Jest ona doskonałym materiałem, ponieważ powłoka PP jest odporna na temperatury do 140°C [zerniawski i in. 1998, Kubera 1998]

Firmy produkujące opakowania poszukują coraz nowszych i cieńszych materiałów opakowaniowych. Jedna z nich wyprodukowała taki materiał na bazie poliestru. on odporny termicznie (wytrzymuje temperatury od -40°C do + 230°C), co umożliwia jego zastosowanie zarówno w procesie podgrzewania, jak i mrożenia [Korzeniowski 2004].

Na efektywność ogrzewania mikrofalowego duży wpływ ma kształt opakowania. Tam gdzie jest to możliwe należy stosować

opakowania o zaokrąglonym kształcie. Preferowane są okrągłe i owalne pojemniki czy tacki. W przypadku opakowań kwadratowych i prostokątnych problemem jest efekt brzegowy (wynik występowania naroży i krawędzi). Opakowania powinny także posiadać odpowiednią gramaturę( nie więcej niż 500 g, średnica 15-20 cm, wysokość 5―7 cm). W dużych opakowaniach zawierających produkty mrożone występuje niekontrolowana utrata ciepła [Kubera 1998].

Z innych materiałów wykorzystywanych do pakowania mrożonek odgrzewanych w kuchenkach mikrofalowych można wymienić:

- masę celulozową powleczoną folią PET (talerzyki, tacki),

- krystalizowany tereftalan polietylenu-

- CPET (tacki, foremki, kubki, pudełka),

- spieniony CPET,

- pojemniki z napełnianego nylonu,

- polietermid-PEI (tacki, pojemniki),

- polisulfon-PSO.

Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom technologicznym wiele firm może zaoferować współczesnym, wymagającym konsumentom produkty w opakowaniach funkcjonalnych, które nie tylko informują nabywcę, ale również wyręczają go w wielu innych czynnościach.

Autorzy:

Prof. dr hab. JACEK KONDRATOWICZ

Mgr inż. EWA KOŚCIELAK

Katedra Towaroznawstwa Surowców Zwierzęcych

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Artykuł pochodzi z publikacji: „Chłodnictwo" tom XL 2005 r. nr 8